9.Ders
Herkese hayırlı geceler diliyorum. Hoş geldiniz. Hepimiz için hikmetli, bereketli bir gece diliyorum.
Bu toplantılara niyetlendiğimde, üzerimde toplumsal olayların yarattığı aşırı endişe ve hüzün hali vardı. Dersler, yüksek sesle düşündüğüm, bir çıkış yolu aradığım anlar halinde ilerledi. Birçok açıdan yıkık ve çaresiz hissettiğim bir dönemde yaptığım bu okumalar, ders sürecine de yansıdı. Böylece istemeyerek de olsa her türlü ruh halime sizleri de şahit kılmış oldum. Umarım sözlerim içinizin kararmasına, umutsuzluğa düşmenize sebep olmamıştır.
Bugüne kadar konuştuklarımız az da olsa kafamda bir şeylerin şekillenmesine vesile oldu. Artık birçok açıdan dengelerin değiştiği bir dünyada yaşadığımıza kani oldum. Sanki insanlığın hikâyesi yeniden yazılıyor. Yenidünya, yeni insan, yeni keşifler, yeni sorumluluklar, yeni haklar ve en önemlisi yaratan-kul ilişkisinde yepyeni bir dönem başlıyor. Eskiye ait olan çok şeyin bu yeni süreçte karşılığı neredeyse yok gibi.
Yaşananlar ve haftalardır üzerine konuştuklarım, Allah’ın yeryüzünde bir halife yaratacağını ilan ettiği sahneye götürdü beni. Bu kararın ardından seslerin yükseldiğini görüyoruz. Melekler; "Seni övgüyle yüceltip takdis eden bizler dururken, orada bozgunculuğa ve yozlaşmaya yol açacak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın?” tepkisiyle gelir. Bu ifadelerin alt satırlarında, hem kendilerinin dışında bir tercihe hem de kurulu düzenin bozulmasına itiraz vardır.
Allah’ın, "Sizin bilmediğinizi Ben bilirim!" cevabının ardından, insanla aynı anda bir teste tabi tutulduklarını ve onun karşısındaki acziyetlerini fark edince, bu karara boyun eğdiklerini görüyoruz. Ancak İblis aynı teslimiyeti gösteremez. Bu göreve daha layık olduğu gerekçesiyle boyun eğmeyi reddeder. Bununla da yetinmez. Kimin layık olduğunu gösterme andı içerek bu yola adanacağını da ilan eder.
İşlediğim konularla pasajı yeniden değerlendirdiğimde, “Boyun eğmeme itirazı acaba yeni bir türe değil de yeninin kendisine miydi?” sorusunu sormaktan kendimi alamadım. Tarih boyunca insanlığın savaşı hep bunlar etrafında dönüyordu. Her yeninin eskiyle ve her eskinin de yeniyle savaşı vardı. Eskinin yeniyi hazmetmesi kolay olmadığı gibi yeninin de eskiye tahammülü olmuyordu.
Sanal dünyanın sunduğu tüm imkânlar, yeni uygulamalar, yapay zekâ ve benzer programların, yine her gün yeni modelini gördüğümüz robotların insanlığı ele geçireceği kaygılarına böyle de bakabiliriz. Belki de Allah şimdi de yeryüzüne sahip çıkacaklar olarak onları seçmişti. Ve belki de artık insanın, bu yenidünya ve onun yarattığı yeni insan tercihine boyun eğme vakti gelmişti.
Kendimden ve toplumdan yansıyan itirazlara baktığımda, meleklerinkine benzer tepkiler verdiğimizi, benzer kaygılar taşıdığımızı görüyorum. Yeryüzünde fesat çıkaracak, kan dökülmesine neden olacak bir şeyin varlığına anlam veremiyoruz. Kendimizin daha üstün, yeni gelenin daha aşağı olduğunu savunan bir dille ara sıra iblisinkine benzer duygular da taşıyoruz.
Eğer böyle bir durum söz konusu ise önümüzde iki seçenek var. “Ben sizin bilmediğinizi bilirim” cevabından sonra “Rabbimizin bir bildiği vardır.” teslimiyeti gösterip, insanın bu yeni yolculuğunda, tıpkı melekler gibi onların koruyucuları, destekleyicileri olacağız yahut İblis gibi bu adi varlığı alt etmek için elimizden geleni ardımıza koymayacağız.
“Yeni ve eski savaşında itidalli bir yol nasıl çizilir, ikisinin barış içinde yürüyüşü nasıl sağlanır?” üzerine düşünmeye değer sanırım. Bu akşam, kısmen buna cevap mahiyetinde bir ders olmakla birlikte şimdiye kadar yaptığımız dersler için de tamamlama vazifesi görecek.
Toplumda yaşanan ağır olayları dikkate alarak bu derslere başladığımızdan, hem insanın hem de yenidünyanın olumsuzlukları üzerinden ilerledik. İnsanın dönüşümünde internetin büyük rol oynadığını hepimiz gördük. Ancak hayatımıza kattığı olumsuzlukları konuşmak faydalarını görmemize engel olmamalı. İnternet ve onunla birlikte gelen keşifleri bütün kötülüklerin kaynağı olarak görmediğimi, şeytanlaştırma pozisyonunda olmadığımı belirtmek zorundayım. Faydalarını görmezden gelirsek Allah’ın en hoşlanmadığı vasıflardan biri olan nankörlüğü kuşanmış olur, dünyada da ahirette de hesabını vermek zorunda kalırız.
İnternetin; teknolojide, savunma sanayide, yargı sisteminde, sağlık sektöründe ve daha nice alandaki faydalarının herkes farkında. Bunları tek tek sıralamayacağım. Yine kendi hayatımdan sıradan örneklerle hakkaniyeti korumaya çalışacağım.
Sanal dünyayı tanımaya çalışırken, insanı kötülüklere bulaştıran birçok özelliğinden bahsettik. Bana göre uzakları yakınlaştıran yanı, en çok öne çıkan özelliklerinden biridir. Gerçekten böylesine büyük bir güce sahip. Ve bu yönü sadece kötüye değil iyiye de hizmet ediyor.
Ömrü hastanelerde geçmiş biri olarak bu keşfin büyük bir rahmet olduğunu söyleyebilirim. Yıllar önce babamın ve yakın akrabalarımın tedavisi için hastanelerde tahammülü zorlayan, insanüstü performans gerektiren şeyler yaşıyorduk. Randevu almak bunlardan biriydi. Kendi bulunduğumuz hastanelerde de diğer şehirlere sevk edildiğimizde de durum aynıydı. Mesela; İstanbul’a gitmemiz gerektiğinde gece yarısı yola çıkar, randevu sırasına girerdik. Yaz kış demeden, hastanenin dışına taşan uzun kuyruklarda mesai saati gelene kadar ayakta beklerdik. Hasta olman bu durumu değiştirmezdi. Sekreterler gelince de işlem sırası için bekler, çoğu zaman ilk seferde randevu bulamazdık. Beş on kişi kala, tüm umutların yıkıldığı, "Randevu bitti, kimse beklemesin." sesi yankılanırdı. Elimiz boş bir şekilde tekrar eve döner, ertesi gün yine gece yarısı yollara düşer, randevu almaya çalışırdık. Zorlanarak da olsa sonunda alırdık. Arkanızda sıra alamayan bir sürü insanı gördüğünüzde, randevu bulduğunuza sevinemezdiniz bile... Sıra bulmak da her zaman kurtarıcı olmazdı. Bir belge eksikse, doktor bakmak istemediğinden muayene olmadan dönmek zorunda kalırdınız. Sevk kâğıdını düzeltmek için o yolu defalarca gidip geldiğimi bilirim. İnternet iki zulmün de önüne geçti. Şimdi istediğimiz saatte randevu alabiliyor, iptal de edebiliyoruz. Belge eksikse WP üzerinden atarak sorunu çözebiliyoruz. Şimdi buradan baktığımızda, yaşananları yok sayarak bu nimeti nasıl görmezden gelebilirim? Sadece kötüye hizmet ettiğini iddia etmek gerçekten büyük nankörlük olur.
Konuyu hazırlarken, yıllar önce kitaplarda okuyup altını çizdiğim bazı sözler aklıma geldi. Onlardan biri de İsmet Özel’in; “Teknoloji benden aldıklarını bana geri versin ben teknolojinin bana bütün verdiklerini geri vermeye hazırım.” ifadeleriydi. Bugüne kadar şahit olduklarım ve hayatın gerçekleriyle düşündüğümde, yanında duracağım sözler olamayacağını gönül rahatlığıyla söyleyebilirim. Artık böyle sözler sarf etmekten de korkarım. Evet, kaybettirdiği çok şey var. Ama bunlar insanın hayatına getirdiği kolaylıkları görmezden gelmeye ve onu yok saymaya neden olamaz.
Her nesil kendinden önceki neslin yaşadıklarından farklı şeyler yaşasa da eski, her zaman zorluklar açısından daha ağır oluyor. Büyüklerimizle karşılaştırdığımızda bunu görüyoruz. O dönem benim için zor olan, kendi büyüklerim için bir nimetti. Onlar doktor bulamaz, bulsa da onca yolu yürüyerek kat etmek zorunda kalırdı. Teknolojinin hızını ve ona dair kehanetleri dikkate aldığımda, olur da bizden sonra ışınlanma icat edilirse, şimdi ki neslin çocukları da yaşadıklarını yine benzer bir dille anlatacaklardır. Bir anda biten şarjları, çekmeyen internetleri de kendi dönemlerinin zorlukları olacaktır. Anlatırken komik gelse de ışınlanma keşfedilirse, bugün yaşananlar onlar için gerçek bir sorun haline geliyor. Velhasıl, her icat olumsuzluklarıyla birlikte insanı daha iyiye taşıyor.
Rahmetini sadece sosyal sorunlarda değil bağlarda da görüyoruz. Mesela; en büyük ablam memlekete gelin gidecekti. Evden ayrıldığında on sekiz yaşındaydı. Yıllar geçmesine rağmen onu köye yolculadığımız gün hala gözümün önünde. O gidiş, uzun bir dönem artık görüşmeyeceğimizin de resmiydi. Bırakın interneti telefon dahi yoktu, mektupla ne kadar irtibat kurabilirsek o kadar olurdu. Yıllarca görüşemezdik, özlerdik. Tabi o da özlerdi. Bir yeğenim olmuştu. İlk yeğenimdi. Ama onun büyüdüğünü göremiyorduk. Mektup içinde, bayram kartlarında gönderilen resimlerle yetinirdik. İnternet bu toplumun en büyük yarasına çare oldu. O gurbeti kaldırdı, hasreti giderdi. Şimdi dünyanın öbür ucunda da olsa bırakın sesini duymayı, her anına şahitlik edebiliyoruz. Bunlar kendi toplumumuzun türkülerine de yansıyan derin yaralardır. Gurbette yaşayıp hasretlik çekenler açısından düşündüğümüzde, faydasının olmadığını iddia ederek sadece haksızlık değil, merhametsizlikte etmiş oluruz.
Bir başka nimette cep telefonların varlığıyla hayatımıza geldi. Bu keşif sayesinde biri dışarı çıktığında da geride bıraktığımızda da aklımız kalmıyor, bedenen olmasa da yakınını yanında tutmaya, ona yoldaşlık etmeye vesile oluyor. Böylece güvende hissetmemizi sağlıyor.
Kendi hayatımın dışındaki örneklere baktığımda, bazı insanların yalnızlığını giderdiğini görüyorum. Hayatın her alanında toplumsal dönüşümler yaşanıyor. Kendi geçmişimle kıyaslayınca yalnız yaşayan yaşlıların sayısı da her geçen gün artıyor. Bu benim doğduğum kültüre fazlasıyla zıt bir yaşam tarzı olsa da şartlar, toplumu dönüştürmede her şeyin önüne geçiyor.
Bir gün yalnız yaşayan teyzelerden biriyle konuşuyorduk. Bir gece yarısı uykusundan fenalaşarak uyanmış... Anlatımından anladığım kadarıyla çokta korkmuştu. “Su içmek istedim ama kalkıp alamadım.” dedi. Sabah erken işe gideceklerinden çocuklarını uyandırmaya kıyamamış. “Beni arasaydın ya!” dedim. “Kimseyi tedirgin etmek istemedim.” dedi. “Peki, ne yaptın?” dedim. “Telefonum yanımdaydı, Kâbe’yi açtım, onu izledim, Allah’ıma dua ettim.” dedi. Sabaha kadar Kâbe’yi izleyerek yalnızlığın korkusunu gidermeye çalışmış, o şekilde uyuyakalmış, sabah olunca da hastaneye gitmiş. Görüyoruz ki yalnızlığa mecbur olanlara yarenlik de ediyor.
Hayatın her alanından çok fazla örnek bulmak mümkün. Bu kadarıyla yetinerek şunu söyleyebiliriz. İnsanın yaradılışından bugüne tüm yaşananlar bir gerçeği önümüze koyuyor. Yaratılan her şey özünde iyiyi de kötüyü de birlikte barındırıyor. Hiç biri tek başına kötü değil, asıl sorun insanın onu nasıl kullandığı kısmında düğümleniyor.
Mesela uzakları yakınlaştıran keşfiyle internet gurbeti kaldırdı ama halvete de ortam açtı. Sadece helal olanla aradaki engelleri kaldırmadı, harama da bulaştırdı. Yine uzakları yakınlaştıran keşfiyle internet, gurbeti kaldırdı ama kıymeti de kalmadı. Eskiden ulaşamamanın yarattığı hasret varken şimdi kolay ulaşılabilir, her an aranabilir olmanın bıkkınlığını yaşıyoruz.
Örnekler üzerinden karşılaştırmaya devam ettiğimizde evet, yaşlılara yarenlik ediyor, o an korkularını, yalnızlığını bir nebze de olsa gideriyor ama düşse tutup elinden kaldıramıyor, bir yudum su verip susuzluğunu gideremiyor. “Başına bir şey gelse nasıl olsa haber verir.” güveninin getirdiği rahatlık, kimi yaşlıların son anlarında bir yudum su içmeden yapayalnız ve tek başlarına ölmelerine neden oluyor.
Velhasıl, eskide kalan, yeni çıkan her şey için böyle düşünebiliriz belki de. İdeolojiler, kavramlar, devlet yönetim şekilleri, dini yaklaşımlar, ilimler, bilimsel çalışmalar, sosyal değişimler, yeni keşifler, aklımıza gelecek her şey iyiyi de kötüyü de birlikte barındırıyor. Mutlaklaştırılması ve menfaatleri doğrultusunda kullanılması zaman içinde kötüye hizmet etmesine zemin hazırlıyor ve faydasının da önüne geçiyor. Doğal olarak istifade etmektense bitmek bilmeyen çatışma kaçınılmaz oluyor.
Konuştuklarımız kendi toplumumuzda büyü ayeti olarak meşhur olan, Harut-Marut kıssasının yer aldığı, Bakara 102. ayette geçen diyalogları anımsattı. Hz. Süleyman döneminde yaşayan bu iki karakter, öğrettikleri sihirle öne çıkarlar. Bu ilmi öğrenmek isteyenlerle aralarında geçen diyaloglara baktığımızda, öğretmeden önce muhakkak bir takım uyarılar da bulunuyorlar. “Sakın sizi ayartmasın, aklınızı çelmesin” minvalinde açıklamalarla imtihan yani ayartıcı bir yönü olduğunu, kötüye kullanmaya müsait olduğunu vurguluyorlar. Ayette, bu uyarılara rağmen şeytanca niyetler taşıyan bir kesimin, öğrendikleriyle karı-kocanın arasını bozacak, huzursuzluk çıkaracak şeylere yöneldiğini görüyoruz.
Ayetin indiği dönemdeki bağlamı bambaşka olsa da yaratılanların taşıdığı potansiyeli ve onunla kurulan ilişkinin önemini görüyoruz. Sunulan çok şeyin büyüsüne kapılıp ardından gidiyoruz. Ayettekine benzer durum uzakları yakınlaştıran diye tanımladığımız internetin sunduğu imkânlar içinde geçerlidir. Kimi sevdiklerine ulaşmak için kullanır, kimi eşini aldatmak için... Kimi helalinden rızık kazanmak için kullanır, kimi dolandırmak için... Kimi dinlenmek için oyun indirir, kimi haram yoldan para kazanmak için... Kimi en güzel anlarını çekmek için kullanır, kimi gizli kamerayla mahrem görüntüsü çekmek için... Kimi faydalı içerikler yayınlamak için kullanır, kimi her türlü rezillik için... Hangi imkân olursa olsun ikisine de olanak sunar.
Ayetin sonunda; “Kendilerine zarar veren ve hiç faydası olmayan bir bilgi ediniyorlardı; oysa onlar, bu (bilgiyi) edinenin ahiret hayatının güzelliğinden nasipsiz kalacağını biliyorlardı.” ifadeleri geliyor. Tıpkı onların bildiği gibi bizde çok şeyi biliyoruz. Hayatımıza giren her yeni keşfin kötüye bulaştıran yanlarının da nelere sebep olacağının da fazlasıyla farkındayız. Ama büyüleniyoruz ve bu ayartıya karşı güçlü bir duruş sergileyemiyor, etkisinden kurtulamıyoruz. Ayet, “Doğrusu, karşılığında ruhlarını sattıkları o (sanat) ne kötüdür, keşke bunu bilselerdi!” ifadeleriyle son buluyor.
Etrafımızı kuşatan her şey gibi aslında bizler de içimizde iyiyi ve kötüyü aynı anda barındırıyoruz. Geçen Ramazan ayında bir akşamüstü bayram alışverişi için dışarı çıkmam gerekti. Bildiğiniz üzere tek başıma çıkamıyorum, yanımda birini götürmek zorunda kalıyorum. Birine rica ettiğimde de “İşleri varsa, engel olur muyum, zamanından çalar mıyım?” mahcubiyeti yaşıyorum. Yeğenime rica ettim. Onun da o dönem bir sunum hazırlığı vardı. “İnşallah seni zor durumda bırakmıyorum?” dedim. O da, evden çıkmadan önce bir program başlattığını söyledi. “Yaptığım sunumu kontrol ediyor, hataları ayıklayıp, kendi kendini eğitiyor. Biz dönene kadar o kısmı hallolur, ben gidip sadece kontrol ederim” dedi. İçim rahatlamıştı. Hatta “Keşke insana da bu programı yükleseler, o da kendi kendinin hatalarını görse, ayıklasa ne güzel olur.” dedim, öyle gülüştük. Sonra eve döndüğümde düşündüm. Aslında Allah kulunu da böyle yaratmıştı.
Kuran’ın pankart ayetlerinden olan Şems 7-10 hemen aklımıza gelmelidir. “İnsan benliğini ve onun nasıl (yaratılış) amacına uygun şekillendirildiğini” düşünmeye davet eder önce ayet. Ardından, “(Fücur) ahlaki zaaflarla olduğu kadar (takva) Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle de donatıldığını!” dile getirir. Yani günaha sürükleyecek zaaf da ondan koruyacak olan da yaratılmıştır. “Her kim (benliğini) arındırırsa, kesinlikle mutluluğa erişecektir, onu (karanlığa) gömen ise hüsrandadır.”
Bugünkü tabirle ikisi de masaüstünde duran uygulamalar gibidir. Allah, günaha sürükleyen zaafla birlikte onunla başa çıkacağı, katlanacağı takvayı da veriyor. Kendi kendini eğitecek, hatalarını görüp ayıklayacak sonra da onu düzeltecek donanımda yaratıyor. Etrafımızda çok cezbedici olduğunu, kendimizi onlardan alamadığımızı, hayır diyemediğimizi öne sürerek kendimizi aklayacağımız çokça mazeret bulsak da Allah bu kapıyı kapatıyor.
Benzer bir ayeti kutsal kitapta görmek beni şaşırttı. “Karşılaşacağınız hiçbir ayartma insanlığın başına gelenlerden farklı değildir. Ve Tanrı sadıktır. Sizi gücünüzün yetmeyeceği bir ayartmaya maruz bırakmayacaktır. Aksine ayartmayla birlikte kurtuluş yolunu da sağlayacaktır. Ki ona dayanabilesiniz.” (1. Korintliler 10:13)
Ayete, Şems ayetlerinin tefsiri olarak da bakabiliriz. Çok değerli ifadeler. Allah, insanlığın aynı yollardan geçtiği, kimseye gücünün yetmeyeceği bir imtihan yüklemediğini yahut gücünün üstünde bir ayartmaya maruz bırakmayacağını söylerken, ayartıcıların varlığına dayanacak, ondan alıkoyacak donanıma da işaret ediyor. İnsan sağlam iman ederse gözü hiç bir şeyi görmüyor, hiç bir cezbedici onu yolundan çeviremiyor. Anlıyoruz ki Allah, vazgeçtiğinin yokluğuna karşı bir dayanma, bir direnme gücünü de beraberinde veriyor. Belki de yeniden buna imanın sağlanması gerekiyor.
Dersin başında insanın hikâyesinin yeniden yazıldığını söylemiştik. Dönüşümün hızı açısından düşündüğümde, içinde bulunduğum neslin yavaş yavaş tarih sahnesinden çekildiğini hissediyorum. Bize sunulan o rolü doldurmak üzereyiz. Bu yenidünyanın sakinleri artık genç kardeşlerimiz. Sahne onların.
Etraflarını kuşatan her şeyin ve kendilerinin iki potansiyel taşıdığını bilerek bu yolculuğa başlamaları, atacakları adımları daha güvenilir hale getirecektir. Bu yolculuğu bir yük gibi değil de değerli bir yürüyüşe dönüştürmeleri için bir ayete de değinmek isterim. Bu ayet bizlerin hikâyesinin bitişinin, yeni neslin hikâyesinin başladığının da göstergesi olacak.
Son işlediğimiz derslerden birinde, tarihin her döneminde insanlığın hikâyesinin iki hat üzerinden ilerlediğini, keşfettikleri ve kaybettikleriyle birlikte yürüdüğünü söylemiştik. Yeni insan içinde hikâye aynı şekilde devam edecek. Buna sadece her doğan insanla değil, insanın kendine verilen ömrün her basamağında da şahit oluyoruz. Ne kadar değerli olursa olsun bir dönem sahip olduklarımızın değişen şartlarla birlikte sonraki dönemde değerini yitirdiğini görüyoruz.
Bu duygular beni Mülk Suresi ikinci ayete götürdü. “Ölümü ve hayatı hanginizin daha güzel amel edeceğini sınamak için yarattık.” Yıllar önce yaptığımız derslerde, “Neden ölüm hayattan önce zikredilmiştir?” sorusuyla epey meşgul olmuştuk. Bugün geldiğimiz hal ile tekrar düşündüğümde, her yeni doğan insan sanki bir şeylerin öldüğü bir dünyaya doğuyor. Çocuklarımızın doğduğu dünyada, bizim geride bıraktığımız çok şey var. Kim bilir belki de o yüzden de ölüm hayattan önce geliyor. Bu hep böyle devam edecek. Bir şeylerin öldüğü ve bir şeylerin yeniden hayat bulduğu bir dünyaya şahit olacağız, şahit olacak insanlık.
Geleceğe yürüyen insanın her adımıyla geçmişe ait çok şey kayboluyor olsa da, her kulun kendi özel hikâyesinde varlığını koruyarak, Rabbinin huzurunda karşısına çıkmak için bekliyor da olacak.
Ayet sadece insanın değil, ölümün ve hayatın yaratılmasının gayesine de cevap veriyor. Uzun zaman önce derslerimde, insanın yaradılış gayesine verilen cevabın değişmesi gerektiğine vurgu yapardım. İçinde bulunduğumuz kültür bu gayenin adını imtihan olarak sunmuştu. Hayırla şerle imtihan olacaktı insan ölene kadar. Bu anlayışın insanlığın karamsar ve endişeli yürüyüşünde etkili olduğunu düşünüyorum. Ne zaman, nereden, nasıl sınanacağız tedirginliği ve Allah’a suizanla yaşıyor insan. Oysa ayete baktığımızda insanın da ölümün de hayatın da tek gayesi olduğunu görüyoruz. “Ahsenu Amel.” Sınavın adı bu. En güzel ameli, daha güzel davranışı kim sergileyecek?
Ahsenu amel, büyük büyük eylemleri getirmemeli aklımıza. Amel, zaten günlük hayat içindeki davranışlarımızı tanımlayan bir kelimedir. Onu normal bir davranışın üzerine çıkaracak olan, Allah bilinciyle en güzel şekilde yapmak olacaktır. Böyle olunca insanın yaradılışı da anlamlı hale geliyor. Evet, yine hayır ve şer ile sınanacağız ya da hayra ve şerre götüren imkânlara, ortamlara muhatap olacağız. Mesele sınavın kendisi değil o sınavla nasıl başa çıkacağındır.
Bu şekilde baktığımızda dikkatimizi bir şey çekiyor. İnsanda ameli canlandıracak, harekete geçirecek, onu dönüştürecek bir kuvvet var. Allah amele davet ederken, sabit, olması gereken bir şeye davet etmiyor. Bir amele davet ediyor, o öyle bir amel ki her yeni gelen insanın ona kattığı güzelliklerle tekrardan varlık bulan ve insanlığın faydasına hizmet eden bir şeye dönüşebiliyor.
Allah gönderdiği tüm kitaplar ve elçilerle ana hatlarıyla değerler sistemi belirler. Ama onun içini insan doldurur, o değerli hale getirir. Yahut tam aksi, hal ve tavırlarıyla onu değersizleştiren de insandır. Nasıl ki biz dinle daha güzelleşiyor daha değerli hale geliyorsak din de bizimle güzelleşiyor, değer kazanıyor. Tabi yine aksi de söz konusu.
İnsanın hikayesinin dini yorumlamada belirleyici olduğunu görmek, üzerimizdeki sorumluluğu arttırmakla birlikte değerli bir misyon da yüklüyor. Adına din dediğimiz tüm değerler, insanın eylemleriyle tekrardan anlam kazanıyorsa, dinin sevilmesi de nefret edilmesi de insanın ona kattıklarıyla eş değer ilerliyor demektir.
Bu şekilde baktığımızda Kuran’da zikredilen birçok insan hikâyesini de farklı okuyorum. Gözümde şöyle bir sahne canlanıyor. Sanki Allah yarattığı bütün varlıklarla bir arada bulunduğu bir mecliste, yeryüzünden gelmiş geçmiş ve var olan kullarını izleyerek değerlendirmede bulunuyor.
“Kulumuz Eyyub’u hatırlayın. Ya o ne güzel bir kuldu!” diye kendi imtihan sürecinden başarıyla geçmiş biri olarak anlatıyor. Herkes hayatının bir döneminde hastalıkla sınanabilir ama içlerinden biri bunu öyle bir göğüsler ki, öyle bir duruş sergiler ki ahsenu amel dediğimiz bir seviyeye öylesine güzel taşır ki, Allah onu hem meclisinde hem de kendinden sonra geleceklere örnek olması için kitabında tekrar tekrar yad ediyor, unutulsun istemiyor.
Çocuk hasretiyle yanan Hz. Zekeriya’da aklımıza gelebilir. Birçok insan bu dertten muzdarip olabilir. Ama yine biri diğerlerinden farklı duruşu nedeniyle unutulmaz hale gelir. Bir kayıp vakası örneği olan Hz. Yusuf ve babasının duruşu, yine Hz. Yusuf’un kardeşleriyle yaşadıkları, evli bir kadın karşısındaki tavrına da böyle bakabiliriz. İbrahim adında bir gencin, Rablerine adanan, Ashabı Kehf olarak meşhur olan gençlerin, Rabbinin emrine boyun eğen İsmail’in teslimiyetinin ve daha nicesinin ardında böyle bir hikâye görüyoruz. Herkesten farklı davrananlar Rabbimizin katında anılmayı hak ediyor.
Aynı ifadeleri hayatımızdan gelip geçen insanları yad ederken biz de kullanırız. “Ne güzel insandı!” diye anarız. Bazı insanlara İslam çok yakışıyor. Onu çok güzel taşıyorlar. Ve onlarla Allah’ın dinide güzelleşiyor.
Bu şekilde bakınca, insanın kendine sunulan o hayat sınırları içinde gerçekleştirdiği mücadelesi hiç bir söze gerek kalmadan tebliğe dönüşüyor ve tüm insanlığa model kılınıyor. Bunu rutin hayatın kendine has imtihanları için düşünebileceğimiz gibi, keşfedilen her yeniye de böyle bakabiliriz. Herkes kullanır, ama birileri onu bambaşka bir yere taşır.
Kuran’da terazilerin kurulduğu, amellerin tartıldığı sahneler vardır. Bununla eylediklerimizin tamamının tartıdan geçeceğini öğreniyoruz. Allah’ın huzuruna tartılmaya değer bulunan, bir ağırlığı olan eylemlerle gitmeliyiz. Yavaş yavaş sahneyi yeni sahiplerine bırakacak olan bizler, ahsenu amel sınavından nasıl geçtik, ne kadar başardık, Rabbimizin katında “Ne güzel kuldu!” hitabına ne kadar muhatap olduk bilemem… Her yeni gelen hep bundan mesul olacak. Bunu unutmadan, unutturmadan yaşamak gerekiyor.
Bu yoldan geçmiş, ama henüz hikâyeleri tamamlanmamış bizler için, ayartıcılardan korunarak yaşamak ve ahsenu ameli bulma sorumluluğumuz hala devam ediyor. Önce kendi hayatlarımızda bunu hatırlayarak, sonra da yeni gelene de bunları hatırlatarak yaşamalıyız. Hepimizin tartıda ağırlığı olan amellere ihtiyacımız var. Ölene kadar bir yandan kendimiz için ahsenu amel biriktirirken diğer yandan bu zorlu, ama bir o kadar da değerli yolculukta, iblis gibi yeni neslin karşısında değil de koruyucu kanatlarımızla tıpkı melekler gibi, yanlarında birlikte yürüdükleri destekleyicileri olmalıyız. Belki bu şekilde yeni ile eskinin itidalli ve barış içinde yürüyüşünü sağlayabiliriz. Ve belki bu yürüyüş Rabbimizin katında ahsenu amel olarak kabul görür, ağırlığı olan bir amel olarak yazılır.
Tekrardan hayırlı geceler diliyorum.
16 Ekim 2026 Cuma (Düzeltilmiş Ses Kaydı Dökümü)