8.Ders
Hayırlı geceler. Hoş geldiniz.
Geçen ders; elimizde kayıplar listesi olduğunu söyleyerek başladık ve listenin en başına insanın kaybettiğini düşündüğüm iç huzursuzluğunu koyduk. “İnsan nasıl oluyor da artık yaptıklarından rahatsız olmuyor?” sorusuna aradığımız cevabı, yapay zekâ diyaloglarında kısmen görme şansımız oldu.
Bu akşam, aynı soru üzerinden gerçek hayattaki dayanaklarımıza bakacağız. İnsanı sürekli haklı çıkaran, eylemlerini masumlaştıran dilin sosyal hayatta tezahürlerini bulmakta zorlanmadığımı belirtmek isterim.
Konuyu anlaşılır kılmak için önceki derslerde üzerine konuştuğumuz meyve ağaçları örneğine geri döneceğim. Hatırlarsanız ısrarları, kural altına alınamayan yönleriyle bir grup çocukla mücadelemden bahsetmiş, örnek üzerinden insanın sınırları zorlayan ve hep daha fazlasının peşinde olan yönüne değinmiştik.
Özellikle diğerleri ve onların sahip oldukları söz konusu olduğunda, insanın sınırlı bir varlık olduğunu unutmaması gerekiyor. Çocuklar söz konusu olduğunda, ellerini neye uzatıp uzatmayacaklarını öğretmek, büyüklerin vazifesidir.
Eğitimin başladığı yer ailedir. İlk halka da onlar yer alır. Sonra diğerlerine geçer. Hayatın bütününde birbirimizden öğrenir, birbirimize öğretiriz. Birini çektiğinizde sanki öğrenme düzeni bozuluyor. Erik ağacına saldıran çocuklara o gün dışarıdan biri olarak kendimce öğüt vermeye çalışmıştım. Ama onlarla mücadele ederken şunu da çok merak etmiştim. Neredeyse bütün gün bendeydiler. Acaba aileleri onlara, “Saatlerdir neredeydiniz?” diye hiç sormadılar mı? Yanlarında poşetlerle götürdükleri onca eriğin kaynağını hiç merak etmediler mi?
Aileler çocuklarından ve yaptıklarından ne kadar haberdardı bilmiyorum. Ama başkasına ait olanı rızasız almamayı önce aile öğretmeli, emin olana kadar çocuğunun peşinde olmalıydı. Eğer görmüşse, yanında getirdiği erikleri nereden aldığını, nasıl aldığını bilmeliydi. Çocuk; “Bir abla almamıza izin verdi.” dese de elinden tutup, topladığı eve giderek bunun gerçek olup olmadığını sormalıydı. Bir abla izin verdi, evet doğru… “Ama ne kadarına izin verdi?” Hem çocuğun ahlakı hem de karakterinin ileride kendi ve başkalarının başına açacağı zararların önüne geçmek için bu gerekliydi.
Art niyetli biri olsa, daha fazlasını vereceğini söyleyerek çocukları içeri alıp, hoş olmayan şeyler yapabilirdi. Şekerle kandırılarak başına olmadık haller gelen çocukları biliyoruz. Yahut aşırı öfkeli, tahammülsüz biri olsa, o çocuklara zarar verebilirdi. Çocuk da olsa sınır olduğunu bilmek, öğrenmek zorunda. “Çocuktur!” diyerek göz yumduklarımız, süreç içinde sadece çocukların ve onların ailelerinin değil, başkalarının da imtihanı haline gelen karakterleri yaratıyor. İzin verilmediği, hakkı olmadığı halde başkalarının haklarına, malına, mülküne, namusuna zorla sahip çıkanlara bu açıdan da bakmak gerekiyor.
Bazı aileler tanıyorum, “Baş edemiyoruz” diyorlar. Evet, gerçekten öyle, dışarıdan müdahale ile baş edilemeyen çok çocuk var. Hatta sadece çocukta değil bunlar. Aynı durum biz erişkinlerden bazıları içinde söz konusu. Kural altına alınamayan ve bu sebeple hayatı hem kendine hem de etrafındakilere zehir eden bir sürü örnek bulmak mümkün. O çocukların ailelerinin de belki böyle bir problemi vardı. Baş edememenin verdiği yorgunlukla bir müddet sonra boş vermişlerdi. Böyle bakınca insan aileyi de yargılayamaz hale geliyor.
Bu olayı bugüne uyarladığımda, bütün gün odalarında, dizimizin dibinde olan çocuklarımız açısından, “Saatlerdir neredeydiler? Hiç mi merak etmediler?” sorusu, varlığını kaybetmiş gibi görünüyor. Ancak gerçekte öyle değil, daha büyük sorunlara muhatabız. Çokluk, nasıl bilgiye ulaşmayı zorlaştırıp, öğrenmeyi engellediyse, sanal dünyadaki görünmezlik de birbirimize ulaşmayı elimizden aldı. Hangi yaş gurubu olursa olsun, artık herkesin gizli bir dünyası var. Ve bu dünya da sınırları aşan bir güce sahibiz. Çok uzaklara gidebiliyor, çok uzaklarda olanları evimize alabiliyoruz. Elimizi uzattıklarımız erik kadar masumda değil. Ve buna rağmen nerde, ne yapıyoruz, hiç birimizin birbirinden haberi yok, eylemleri hakkında bir fikri yok… Ne kadar sınırlara riayet ediliyor bilmiyoruz. Ne haldeyiz bilmiyoruz. Dahası, öğrenemiyoruz da.
Geçen ders, öğrenmenin de öğretmeninde kaybedenler dünyasındaki yerini sessizce aldığını göstermeye çalışmıştık. Bu sadece bilgi için değil, eylemler içinde geçerli. Artık kimse kimsenin ne yaptığını öğrenemediği gibi fark ettiğinde öğretemiyor da… Bu yetkiler de yeni söylemlerden nasibini aldı. Söz geçmiyor, kimseye bir şey diyemiyorsunuz, uyaramıyorsunuz. Kendinizi haklar savaşının ortasında buluyorsunuz. Kısacası bizde artık birbirimizle baş edemiyoruz. Tıpkı diğer örnekte olduğu gibi baş edememenin verdiği yorgunlukla da bir zaman sonra salıyoruz.
Öğretme silsilesinde ilk halka da yer alan biz büyükler de, insanın hakları üzerine kurulu yenidünyanın dilinden nasibini aldı. Geçmişte yapılanların kavgasıyla meşgulken, haklılığın peşinde koşarken, en yakınlarımızın itildiği ortamları fark edemedik. Sonrada bir anda kendimizi büyük büyük sınavların ortasında bulduk.
Haklılığın keşfi ve bunun uğruna verilen savaşlar zamanla insana eyvallahsız olmayı da öğretti. Kendinin hep haklı, karşının hep haksız olduğu bir dünyada kimse kimsenin umurunda olmazken, kimse kimseye muhtaçta görmüyor kendini. Kurani tabirle istiğna, çağdaş dünyada bu şekilde bir kişisel hak, bir kişisel tercih olarak varlık buluyor. Sonuç olarak her türlü otoriteden bağımsızlaşan insanın hikâyesi de yeniden yazılıyor.
Bu yeni hikâyeden şunu öğreniyoruz. İnsanın kendine koyacağı sınırların yanında diğer bütün sınırlar artık etkisiz kalıyor. İş insanın kendinde bitiyor. Ama işte burası sanki biraz boş bırakılıyor. Daha doğrusu yapılan değerlendirmelerle masum bir yere oturtularak yok ediliyor. O yüzden de insan kendini göremiyor.
Son zamanlarda yaşanan hadiselere baktığımda ve uzmanların bu olayları değerlendirirken yaptığı yorumları okuduğumda dikkatimi çeken şeyler oluyor. Eylemi gerçekleştiren ister çocuk isterse erişkin olsun fark etmeksizin, suçu işleyen dışında herkes daha suçlu ilan ediliyor. İbre epeydir insanın kendine dönmüyor, oklar hep başkalarının üzerinde.
Mesela bahçemize saldıran çocuklarla yaşadıklarım gündem olsa; “Eriğin fiyatı almış başını gidiyor, aile çocuğuna erik alamıyor, çocuğun gözü kalıyor. Ya çocuk çalıyor ya aile çalıp çocuğuna yediriyor.” şeklinde yorumlar ardı sıra gelirdi. Akabinde bahçe sahiplerine, zenginlere, sistemdeki adaletsizliklere saydırarak devam ederdi. “O çocuk mu suçlu, çocuğu çalmaya sürükleyen nedenler mi?” sorularına mecbur bırakan savunmalar önümüze düşerdi. Geçmişten günümüze buna dair yığınlarca roman kaleme alınmıştır. Suç ve Ceza ilk hatıra gelenlerden olacaktır. Benzer temalarda fazlasıyla film bulmak da mümkün.
Bir dönem yapılan zulümleri düşündüğümüzde, suçlar ve onlara verilen cezalardaki dengesizlikleri dönüştürmede bu tarz okuyuşların etkisi göz ardı edilemez. Yıllar öncesinde Kuran’da hırsızın elinin kesilmesine dair hükümlere yönelik değerlendirmelerde benzer okumalar yapmıştık. Hırsızın elini kesmek değil de hırsızlığa giden yolu kesmek üzerinden, önce suça götüren nedenlerin ortadan kaldırılması, buna rağmen devam ediliyorsa cezalandırmaya gidilmesi, kendi adımıza da değerli okumalar olmuştu. Buraya kadar bir sorun yok, yanlış da değil. Aynı yerde duruyorum. Ama artık başka bir şeyi de görmek gerektiğini düşünüyorum.
Hatırlarsanız çocuklarla mücadelemi anlattığım derste, her çözümün başka bir soruna dönüşmesi üzerine sözler sarf etmiştim. Uzun zamandır yaşananlara baktığımda bu tarz yargılarında artık gelişi güzel kullanılmaması gerektiğini düşünüyorum. Yapılan yorumların bedeli ağır olabiliyor. Çünkü aynı ölçüyü başka şeylere uyguladığınızda daha büyük sorunlarla karşılaşıyoruz. Örneğin; Ahmet Minguzzi cinayeti ve benzerlerinde aynı mantık var. Bir kesim diğer kesimden sınıf olarak daha üsttünse, alt sınıf yaptıklarına sahip olamadıklarını mazeret olarak sunabiliyor. Örnekler değerlendirilirken suçu işleyen fakirse ekonomik kriz gerekçe kılınıyor, eğer zenginse ekonomik gücün getirdiği şımarıklığın altı çiziliyor. Kiminde sevgi yokluğu, kiminde ise sevgi çokluğu dayanak kılınıyor. Her olayda neden olarak sunulan gerekçe başka bir olay da problemin kendisi olarak karşımıza çıkıyor.
Başka bir örnek olarak, eşlerini aldatanların yaptıkları açıklamalara bakabiliriz. Orada da benzer yolun kullanıldığını görüyoruz. Geçimsizlik, ilgisizlik, sevgisizlik, güzel bulmama, boşluğa düşme, hastalık ve daha birçok neden gerekçe kılınarak, bu durumun içine itilme, mecbur kalma haliyle açıklanıyor. Hırsızlık, intihar, cinayet, sarhoş edici maddeler, kumar, zina hangisi olursa olsun her şey dönüp dolaşıp artık bir dış nedene bağlanıyor. Adalet sistemindeki boşluklar, ekonomik krizler, hastalıklar, travmalar, yaşanmışlıklar... Ve bir şekilde çalmaktan, öldürmekten, aldatmaktan başka alternatifi yokmuş gibi bir yere taşınıyor.
Uzun zamandır en ağırından en basitine kadar işlenen suçlarda, tarafların ifadelerini okuyorum. En vahşi, en absürt suçun bile makul bir açıklamaya dayandırıldığını görebiliyorsunuz. Bunu sadece suçu işleyen yapmıyor, suçu analiz edenlerde de durum aynı. Sadece stratejiler değil artık analizler dünyasında yaşıyoruz. İnsanın yaptığındansa, neden yaptığı daha ilgimizi çekiyor.
Bazı olaylarda suçludansa, maruz kalan daha fazla kınanıyor. Yakın zamanda bir haber izliyordum. Telefonla hesabındaki bütün parayı kendi hesaplarına aktaran dolandırıcıların kurbanı olan emekli bir adamdan bahsediliyordu. Haberi sunan şahıs, dolandırıcıdan daha fazla dolandırılana kızıyordu. “Her gün bir sürü vaka oluyor, haberlerde size aktarıyoruz. Dikkat etseydin, kanmasaydın!” diye adamcağızı yargılıyordu. Sonra da diğer suçluya geçerek, “Otuz suç kaydı bulunan bu adamın dışarıda ne işi var?” diye adalet sistemindeki boşluklardan dem vuruyordu. Bunlar haksız yargılar demiyorum, elbet itirazlar haklı… Ama bir haberde de şunu deyin be kardeşim; “Be vicdansız, be insafsız hiç mi Allah’tan korkmuyorsun. Hiç mi utanmıyorsun? Bunun hesabını vereceğini hiç mi düşünmüyorsun? O haram lokmayı nasıl yiyecek, evladına nasıl yedireceksin?” Diyeceksiniz ki; “Ne kadar da komiksin! Bu kimin umurunda! Bunu düşünen zaten yapmaz.” Çok haklısınız… Gerçekten komik… Ancak yine de biz bunu söylemek durumundayız, onlar da duymak zorunda.
İster büyük suçlar ister insan ilişkilerinde ihlal ettiklerimizde olsun başka dayanaklarımız da var. “O normal değil!” “Bu aralar psikolojisi hiç iyi değil.” “Biraz yıpranmış.” “Zor dönemlerden geçiyor.” “Geçiş dönemi.” “Ergenlik dönemi.” ve daha nice nedenlere ve sendromlara vurgu yapılarak, her eylem bir hastalıkla temellendiriliyor. Ve bu durum da insandan şımarık olma, kötü olma, karaktersiz olma, ahlaksız olma, haksız olma hakkını almış oluyor. Artık her şey hastalık olarak tanımlanıyor. Ve bunun herkese sunulması, gerçekten iyi olmayanlara haksızlığa dönüşüyor. Onlar yığınlar arasında gerçek haklarını kaybediyor.
Görüyoruz ki insan artık her türlü hafifletici nedene ulaşabiliyor. Büyük olaylarda, örneğin cinayetler de; istismarın sürekli önümüze düşmesi, her türlü vaka da “Bir ses bana öldür dedi!” şeklinde savunmaların artması, maddenin etkisinin her türlü suçu meşrulaştırması gibi birçok neden bu açıdan da ele alınmalı.
İnsan ilişkilerinde de durum aynı… Amiyane tabirle edepsizliğin, kabalığın, bencilliğin, kibrin, şımarıklığın, hadsizliğin daha nicesinin bir nedene dayandırılması söz konusu… Yaptığının bir bahanesi olabildiği gibi bu tür davranışların bir var olma çabası olduğuna da inandırılıyoruz.
Tersi bir durum da söz konusu. Hastalık anlayışından iyi olmanın her türlü vasfı da nasibini aldı. Kötü olamadığımız gibi artık iyi de olamıyoruz. Fedakarsanız, merhametliyseniz, düşünceliyseniz, susabiliyor, tahammül edebiliyorsanız, affedebiliyorsanız, itaatkarsanız bunun altında da bir yaşanmışlık, geçmişten gelen bir eksiklik hatta eziklik, bir sendrom, bir travma aranır oldu. Hepsi tedaviye muhtaç davranışlar olarak yansıyabiliyor. Yine belirtelim, elbet bahsettiklerimizi gerçekten yaşayanlar olacaktır. Ama herkes için ve her şeyde kullanılmasının doğruluğu üzerine düşünülmelidir.
Sanal dünyanın sunduğu görünmezliğin, sınırsızlığın, haklılığın yanına insanın bir keşfi daha eklediğini görüyoruz. O, mazereti, bahaneyi de keşfetti. Ve bu keşif sayesinde çok şeyden de paçasını kurtarmış oldu. Farkındaysanız artık teraziler de değişti. Allah ve O’na ait bir ölçü göremiyoruz. Terazinin bir kefesinde insanın iyi-kötü yaptıkları, işlediği suçlar, günahlar diğer kefesinde ise yine insanın şartları, duyguları ve yaşanmışlıkları var. Böyle bir teraziyle insanın bir başkasını ve ahireti düşünmesi pek mümkün görünmüyor.
Şuna parantez açma gereği duyuyorum. İnsanın birbirini dönüştürme yönünü göz ardı etmediğimi belirtmek isterim. Çocuklarla baş etmeye çalışırken günün sonunda geldiğim hal, bunun en somut göstergesiydi. Ama karşımdakinin zor olması, yanlış olması benim dönüşürken ki mazeretim olamaz, olmamalı. Buna sığınarak yaptıklarımı masumlaştırmamalıyım.
Şunu net bir şekilde söyleyebilirim; evet nedenler suça götürür ama insan bunu mazeret kılamaz. Kuran’da yahut hadislerde suçun önündeki nedenlere işaret vardır ama bunun muhatabı insan teki değildir. Toplumdur, kurumlardır, ceza sistemidir. Olayları alt nedenlere göre değerlendirmek onların görevidir. Onun dışında Allah hiçbir yerde “Çalabilirsin, öldürebilirsin, zina edebilirsin.” demez. Hangi şartlar söz konusu olursa olsun bireyin mükellef olduğu söz; “Çalmayacaksın, öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksindir.” Kendini aklamasına, yaptığını meşrulaştırmasına müsaade edilmez. Aksi takdirde insan yaptığının bir suç, bir günah olduğunu düşünmeyecek, bilakis hakkı olarak görmeye başlayacak. Ki geldiğimiz aşama tam da buna işaret ediyor.
“Bu rahatlık nereden geliyor?” sorusuna tekrar döndüğümüzde cevap değişmiyor. Bunca haklılığın, mazeretin içinde yine günahı bir yere koyamıyoruz. Tümü elimizden günahkâr olmayı alıyor.
Her eylemin bir açıklamasının olması sadece günahı değil sorumluluğu da kaldırıyor. Suçu bir diğer insana, şartlara, kurumlara, travmalara yıkarak insan sorumluluğu üzerinden atamaz. Özellikle de inananlar için bu tarz mazeretler Kuran’da vurgulanan “Bollukta da darlıkta da” ifadeleriyle kaldırılmaktadır. Dar zamanlara alan açılmaz. İyi imkânlarda yaşarken, iyi insanlara muhatap olurken ki imanla, sabırla, dürüstlükle ne kadar övünebiliriz ki? İnananlar her durumda değerlerini korumak durumundadır ve eylemlerinden sorumludur.
Dikkat ederseniz insanın hikâyesi iki hat üzerinden ilerliyor. Keşfettikleri ve kaybettikleriyle birlikte yürüyor insan. Her keşif bir şeyleri geri de bırakıyor, değersiz hale getiriyor. Bu konu özelinde düşündüğümde kadim değerler dediğimiz aktarımında yitirildiğini söyleyebiliriz.
Haklılığın, mazeretin, eyvallasızlığın keşfinin ardından çok şeyde kendiliğinden kayboldu. Örneğin; hesap bilincini diri tutan muhasebe ahlakı da her açıdan varlığını yitiren bir değer oldu. Muhasebe demek hesaplaşmak demektir. İnsan burada karşısına kendini alır ve hesap gününden önce kendini hesaba çeker. Her şeyin bir trajedi içinde anlatıldığı, insanın her türlü haklı çıkarıldığı bir yerde buna da ihtiyaç kalmaz. Bunun yanı sıra mekânsal imkânsızlıklarda söz konusu. Uzun zamandır insan kendiyle baş başa kalamıyor. Bir ekranla yatıp bir ekranla kalkıyoruz. Bir iç sorgusu yaşasa, başını yastığa koyduğunda aklına takılanları soracağı bir uygulama var artık. Ve o da insanın kendini görmesine çok olanak sunmuyor.
Her türlü haklı, her türlü masum olan insan için pişmanlık ve beraberinde gelen tevbe de kayıptan nasibini alıyor. Pişmanlık karşının payında kişinin kendine dönük bir özür, bir hak olarak kalıyor. Pişman olmuyoruz, pişman ediyoruz. Karşıdakiler pişmanlık yaşasın diye elimizden geleni yapıyoruz. İfadelerde “Pişmanım.” diyenler bile gerçek pişmanlık duymuyor. İşlediği suç ne kadar acımasız olursa olsun deliller ne kadar haksız olduğunu ortaya koyarsa koysun, sadece hukukun kendine sağladığı haklardan faydalanmak için bu ifadeyi kuruyor. Yani artık yaptıklarımızdan utanmıyoruz, yüzümüz kızarmıyor, korkmuyoruz da. Doğal olarak gerçek pişmanlık dediğimiz tevbe de artık hayatlarda varlık bulamıyor.
En başından beri özellikle tercih ettiğim bir yöntem var. Geçmişle karşılaştırma yaparak ilerliyorum. Bunu “Bizim dönemimiz ve biz daha iyiydik” özlemi yahut kibriyle değil de değişimi görmek için özellikle tercih ediyorum. Yine öyle devam edeceğim.
Yıllar önce bizlerin genç olduğu dönemlerde, şuan burada bulunan ve bulunmayan birçok kardeşimle birlikte okumalar yapardık. Hepimizin tek önceliği, Allah’a iman etmek ve o imanı korumaktı. Bu dünyadan Allah’ı razı ederek gidecektik. En büyük motivasyonumuz buydu. Kuran’da Allah’ın azınlıkta olduğunu söylediği ve örnek gösterdiği iyi insanlar vardı. En temel özellikleri fedakâr oluşlarıydı. İnançları gereği her türlü bedeli ödemeye razıydılar. Hayatlarıyla da ortaya koymuşlardı. Bizde onlar gibi olmak için çırpınır, Allah’ın belirlediği sınırlarda kalmak için gerektiğinde vazgeçer, kendimizi tutardık. Bu da insana ayrı bir güç katardı. İman etmenin, o imanı hissetmenin anlatılmaz bir tadı vardı.
Allah için bir şeyler yapmanın heyecanı sadece kendimiz için istediğimiz bir şey değildi. Birbirimizi de tutar, korurduk. Çünkü cennet hayalimiz vardı. Oraya birlikte gidebilmek için, ateşe sürükleyen eylemlerden uzak duracak, birbirimizi cehennem ateşinden koruyacaktık. Bu şekilde hem kendi hayatımızı mercek altına alır hem de birbirimize sürekli hatırlatarak tutmaya çalışırdık. Eşimiz, çocuğumuz, kardeşimiz, anne-babamız, arkadaşımız bu vasıfların yanında dinde kardeşimizdi de. O yüzden de ahiretimiz için endişelenir, birbirimizin üzerine titrerdik.
Kimsenin olmadığı, kimsenin görmediği yerlerde bile Allah’tan korkar, helal haram sınırlarına dikkat ederdik. Kimsenin malına, canına, namusuna kast etmez, kendi malımız, canımız, namusumuz gibi bilirdik. Gözümüzü her türlü haramdan sakınır, ona alıştırmazdık. Haram lokma yemez, yedirmezdik. Haram ortamlarda bulunmaz, bulaşmazdık. Herkesin hakkına, hukukuna riayet ederdik. Şüpheli olanları hayatımıza dâhil edebilmek için ruhsat arayışına düşmezdik. Allah yapma demişse yapmaz, Allah yap demişse mazeretlere sığınmaya tenezzül etmez, hayatımıza dâhil ederdik. Allah söz konusu olduğunda bi dururduk.
Bir zamanlar gerçekten bizim bir Allahımız, bir kitabımız, bir peygamberimiz, iyi-kötü yaptığımız her şeyin karşılığını bulacağımıza inandığımız bir ahiretimiz vardı.
Bir zamanlar bizim emredeceğimiz iyiliklerimiz, nehyedeceğimiz kötülüklerimiz vardı.
Bir zamanlar bizim “Kardeşlik” diye bir değerimiz vardı.
Bir zamanlar diye anlattığım her şey şimdi birer masal, birer efsane gibi gelmeye başladı. Sanki sadece masallarda olan, gerçekliği bulunmayan şeyler yaşamış biz...
“Ne yaptın! Hepimizi Allahsız kitapsız, namussuz, şerefsiz yaptın yahu! O kadar da değil!” dendiğini duyar gibiyim. Evet, çok ağır oldu, farkındayım. Ama artık emin olamıyorum. Çünkü içinde yaşadığımız dünya hepimizi bunlardan birine dönüştürme potansiyeli taşıyor. Bugün değiliz belki ama yarın olabiliriz. Dahası yaptıklarımızın bunlardan birine denk gelip gelmediğini bilmiyor da olabiliriz. Çünkü çok şey değişti. Artık değerler dünyasında değil, her şeyi meşrulaştıran stratejiler, analizler dünyasında yaşıyoruz.
Son bir kaybı da ekleyerek yavaş yavaş toparlayayım. Konuyu hazırlarken bir yandan da Kuran dinliyordum. Duhan Suresi okunuyordu. Bu sure beni çocukluğuma götürdü. Her ailenin çocuklarının temiz, ahlaklı yetişmesi için çabaları olur. Bizim ailelerimizde de durum aynıydı. Kendi dönemlerine uygun çözümler bularak, bizleri korumaya çalışırlardı. Annelerimiz her Cuma toplanır, Kuran okurdu. Biz de mahallede birkaç arkadaştık. Cuma günleri okumamız için birer sure vermişlerdi. Bana düşen sure, bu sureydi. O günlerde henüz Kuran’ın anlamının varlığından haberdar değildik. Anlamını bilmediğimiz bu sözler bile bizim durmamıza vesile olurdu. Allah’ı hatırlatır, erdemli, düzgün insanlar olmamız gerektiği duygusunu verirdi. Rahatsız olurdum. Bu sureyi okurken ağladığımı bilirim. Şimdi anlamını bilmeme rağmen kalbimi eskisi kadar titretmiyor.
Biz büyüklerde dâhil bugünün insanın en büyük kayıplarından biri belki de buydu. Kendini yaratan ile bağları kopmuş ve aidiyetini kaybetmişti. Hiç bir şey O’nu hatırlatmıyordu. O yüzden de hiç olmadığı kadar rahattı.
Bu konu vesilesiyle tüm haklarımdan, haklılıklarımdan feragat ederek şunu çok düşündüm. İşlediğim bir günah sebebi ile en son ne zaman utandım? En son ne zaman bir günah için gözüme uyku girmedi? En son ne zaman günahlarım için gözyaşı döktüm?
Bu soruları ve sureyi de bu geceye bırakarak bugünkü dersimizi sonlandırabiliriz.
Herkese tekrardan hayırlı geceler diliyorum.
https://www.youtube.com/watch?v=Yn095eBK8Zs
11 Eylül 2026 Cuma ( Düzeltilmiş Ses Kaydı Dökümü)