3.Ders
Herkese hayırlı geceler, hoş geldiniz.
Yaptığımız iki toplantıyı da yazı haline getirerek paylaştık. İki dersten de kopmadan yol almaya gayret edeceğim. Toplantılara başlama nedenimizin unutulmasını istemem. Rahatsız olduğumuzu dile döksek de alışmaya başladığımız aşırılıklar var. Yanlış tercihler, kötü olaylar yavaş yavaş bizleri, sevdiklerimizi kuşatmaya başladı. Bu öylesine söylenmiş bir söz değil, gerçekten yakınlarımızın hayatlarında yer ediniyor. En baştan beri bu normalleşmenin nedenlerinden biri olarak, “Günaha girme” kaygılarının yitirilmesini gösterdik. Düştüğümüz yer olarak da sanal dünyaya ve orada keşfettiğimiz görünmezliğe ve görünmezliğin sunduğu imkânlara işaret ederek örneklerle açıklamaya çalıştık.
Bugün öne çıkarmak istediğim kısım günahın gayesine dönük olacak. Hatırlarsanız yasakların büyük çoğunluğunun ardında “Koruma gayesi” vardır, demiştik. Her ne kadar bir mahrum bırakma, bir ceza gibi görünse de Allah bizleri korumak için sınırlar çizer. Bu sınırlar da farklı kavramlarla tanıtılır. İnsan bu sınırları ihlal ederek tehlikeye açık hale gelir. Böylece kendine zarar vermiş olur. Ancak bu zarar sadece kişinin kendiyle sınırlı kalmaz, onunla birlikte yakınlarına, en sevdiklerine hatta içinde bulunduğu topluma da dokunur. Bugün günaha bulaşarak kendimizi ve etrafımızdakileri nasıl tehlikeye attığımızı, onları nasıl zarara sürüklediğimizi örnekler üzerinden görmeye çalışacağız.
Toplantılara başladığımızdan beri kullandığım bazı ifadeleri tekrar tekrar vurgulamak istiyorum. Bunlar hep hatırda kalmalı. “Sorularımızı kaybediyoruz” da bunlardan biri… Üzerine konuşacağımız örnekler bu soruları sormanın ne kadar önemli olduğunu göstermesi açısından da kıymetli.
Teknolojinin sunduğu imkânlar bizi en çok düşüren yer olarak görünüyor. Her gün yeni bir uygulama çıkıyor ve hayatımızın bir parçası haline geliyor. Yapay zekâ da bunlardan biri. Yakın zamanda bir adam, tesettürlü genç bir kızın resmini bikinili yapması için uygulamaya yüklüyor, o da istediği şekle dönüştürüyor. Aynı adam bu resmi X hesabından paylaşıyor. Resim gündem olup tepki alınca da hızlıca kaldırılıyor.
Görüyoruz ki her yeni gelenle sunulan imkânlar ilk etapta ahlaki ve yasal bir engele takılmaksızın sınırsız oluyor. Kullanıcıların hadsiz, arsız talepleri sonrası kurallar da şekilleniyor. İşte öne çıkarmak istediğim daha çok o ara zaman. Yani henüz sınırın belirlenmediği zamanlar. Oraya sorulması gereken sorular var. Bir müslüman olarak şunu düşünmemiz gerekiyor. Birileri her şeyi sınırsızca hizmetimize sunacak, ya biz, biz her hizmeti sınırsızca kullanmalı mıyız? Birileri her istediğini yapacak, ya biz, biz her istediğimizi yapmalı mıyız? Kul hakkına girer miyim? Günah olur mu? Buradan hesap verir miyim? Bunu yapmak bana yakışır mı? Bana yahut bir yakınıma yapılsa hoşuma gider mi? Bakın bu sorular kayboluyor. Neden? Çünkü uygulamalar her türlü ortamı hazırlıyor. İmkânın olması, herkesin yapıyor olması, düşünerek hareket etmenin önüne geçiyor. Normal hayat içinde karşı karşıya olduğunda yapabilecek bir şey değilken, görünmemenin, uzakta olmanın yarattığı imkânlarla daha cüretkâr davranılabiliyor. Cesareti olan yanında-yöresindeyken denesin bakalım! Birinin kızına, eşine, anasına, kardeşine böyle bir şey yapıldığında kan dökülmeme ihtimali yoktur. Ama işte görünmüyoruz, kim olduğumuz bilinmiyor, bilinse de uzaklarda olabildiğimizden bir korku da duymayabiliyoruz.
İlla tesettür olması gerekmiyor. Mesela bir erkek arkadaşınızı uygunsuz kıyafetler giydirerek kız haline dönüştürebilirsiniz. Yahut arkadaşlar birbirini hayvan figürüne çevirebilir ki bunlar zaten sık yapılıyor, çok da doğal geliyor. Görünürde zararsız ve komik gelen bu davranışlar bazen hiç beklemediğimiz reflekslere maruz bırakabiliyor.
“Beklenmedik reflekslerden” birine 16, 17 yaşlarında iki arkadaş arasında yaşanan bir olayı örnek vermek isterim. Gizliliğin sağladığı imkânlarla yapılan bir davranışın sebep olduğu acı bir olay maalesef. Haberlerde okuduğum şekliyle aktaracağım, gerçeği Allah bilir.
Geçtiğimiz yazdı, gençlerden biri, açtığı sahte hesapla kendini kadın olarak tanıtıp arkadaşıyla günlerce mesajlaşıyor. Haberin devamı farklı şekillerde yazılmıştı. Birinde arkadaşını buluşmaya çağırıyor, kendince şakayı orada sonlandıracak. Gittiği adreste konuştuğu kızı değil de arkadaşını gören genç durumu anlıyor, öfkesinden gözü dönüyor. Kendisine şaka yapan arkadaşını defalarca sırtından bıçaklayarak ölümüne neden oluyor. Diğer haberde ise kandırıldığını öğrendikten kısa bir süre sonra yolda karşılaşıyorlar, aralarında tartışma çıkıyor ve olay bu şekilde gerçekleşiyor.[1]
Gerçekleşme şekli sonucu değiştirmiyor, sorgulamadan yapılan bir şaka, genç kardeşimizin sonu oluyor. Aslında ikisinin de hayatı bitiyor. Biri mezara diğeri hapse giriyor. Zararın sadece kişinin kendinde kalmadığının somut bir örneği bu olay. Geçen ders, bu çağ söz konusu olduğunda en büyük günah, kandırmaktır, demiştik. Bu olay özelinde düşündüğümüzde, görünmezliğin sunduğu imkânla kandırdı, kandırdığı için günaha/tehlikeli bir işe girdi, sadece kendini değil başkasını da günaha soktu/tehlikeli bir eyleme bulaştırdı, elini kana bulamasına neden oldu. Daha büyük halka da iki tarafın ailelerine de tarifsiz acılar kaldı. Ve toplum olarak biz de birbirini bıçaklayan gençlerin haberlerinden birini daha izlemiş olduk.
Geldiğimiz halin nedenlerinin biraz daha ortaya çıkması için kendi çocukluk, gençlik dönemlerimle karşılaştırma yaparak gitmeye özen gösteriyorum. Bu karşılaştırmaları, kendi dönemimizin daha iyi şimdinin daha kötü olduğunu ortaya koymak için yapmadığımı belirteyim. Şartların açtığı geniş alanın, yaşanan kötü olaylarda önemli bir yer edindiğini göstermek istiyorum. Örneğin böyle bir şakayı kendi gençlik dönemimde arkadaşıma ben yapsaydım, imkânlarım fazlasıyla kısıtlı olurdu. En fazla üç-dört mektup yazabilirdim. Yazdıklarımı ulaştırmamda kolay olmazdı. Kâğıda yazıp kapısından atmam yahut gizliden çantasına koymam gerekirdi. Yakalanma riskimde yüksek olurdu. El yazımdan tanınır yahut mektubu koyarken biri görebilirdi. Ortaya çıktığında da sadece iki, üç kişi arasında kalır, unutulur giderdi. Çünkü olanaklarımız her açıdan sınırlı idi.
Ama artık eskisi gibi değil. Gece-gündüz sürekli görüşme imkânı sunuluyor. Bu gençler söz konusu olduğunda kim bilir yazışmaları hangi aşamaya kadar götürdüler. Belli ki şaka yapan genç kendince eğleniyordu ancak açtığı yaraların farkında değildi. Artık tüm görüşmeler kayıtlı kalıyor ve paylaşıldığında dünyanın her yerindeki insanların görmesini de mümkün kılıyor. Şuan bu olayı konuşuyor oluşumuz bile bunun en güzel örneği, bize kadar geldi. Bu şekliyle mahcup olma hatta rezil olma ihtimali daha da artıyor. Onuruna, haysiyetine dokunduğundan başka bir refleks geliştirme seçeneği de azalıyor. Yani sonucu az-çok tahmin edilebilecek bir eylemdi aslında. Velhasıl, ikisine de yazık oldu, keşke böyle olmasaydı. En baştan bunu yapmam ne kadar doğru dese, kendine ve yakınına yapılmasını istemediği şeyi kimseye yapmama gibi bir ilkesi olsaydı, bugün bu olayı konuşuyor olmayacaktık.
Bir şekilde toyluğuna verip, hesap edememiş, sonunu düşünememiş deyip acı bir “AH” çekmekle yetiniyoruz. Ama bir de bile bile sürüklendiğimiz günahlar var. Bunlardan biri de kadın-erkek arasında yaşanan gayrı meşru ilişkiler. Bu örnek üzerinden devam edelim.
Sanal dünya, görünmez olmanın yanında bize başka şeyler de sundu. Mesela zaman-mekân sınırlarını da kaldırdı. İstediğimiz saat de istediğimiz yer de istediğimiz kişiyle olabiliyoruz. Tanıdık-tanımadık herkesle iletişim kurabiliyoruz. Medeni halini bilerek-bilmeyerek de. Diyalog kurduğumuz birinin olması yeterli oluyor. Yine gizlilik içinde yine kandırarak yani kimseye fark ettirmeden yapıyoruz her şeyi…
Eskiden zina yahut ona götüren eylemlere bulaşmak için de yine bir kısıtlama vardı. Mesajlaşma uygulamaları, oyunlarda açılan sohbet odaları bu ilişkilerin başlamasını daha da kolaylaştırdı. Zaman sınırının kalkması, mekân sınırının kalkması basit dostlukları bile günaha sürükleyecek ilişkilere çevirebildi. Çok basit adımlarla ilerliyor aslında. Konuşurken ki çekingenliğin yazarken kalkması bir konfor alanı yaratıyor. Daha rahat davranılabiliyor. Yine emojilerin varlığı da ayrı problem. Hem laubali bir üsluba zemin hazırlıyor hem de yanlış anlaşılma riskini arttırıyor. Bir kalp emojisinden ne çıkar demeyin. Abarttığım düşünülebilir. Ama bazı konularda evrimleşemediğimizi düşünüyorum, sanki biraz zamana ihtiyacımız var. Ya da bazı konularda hiç evrimleşmeyecek insan, böyle kalacak.
Zina da diğer günahlar gibi her zaman vardı, yeni çıkmadı. Sanal dünyanın tüm imkânları zinaya da ciddi bir alan açtı. Yine tekrar etme gereği duyuyorum. Mesele birilerinin düşmesi meselesi değil, artık herkesin düşebilmesin de… Olayın ciddiyeti de zaten burada. Şimdi zina örneğiyle günahın kişiyi, etrafındakileri ve toplumun bütününü nasıl etkilediğini bir ayet üzerinden görmeye çalışalım.
Öncesinde yine bir parantez açma gereği hissediyorum. Derslerde kullanacağım ayet ve hadisleri ilmi anlamda paylaşmıyorum. Yani tefsirini yapmıyorum. “Ayette bu kastediliyor” şeklinde anlaşılmasın. Bazen toplumsal olaylar beni bir ayete bazen de okuduğum bir ayet bir olaya götürüyor. Sadece bana hatırlattıklarını, hissettiklerimi sizinle paylaşmış oluyorum. Bunun altını baştan çizmeliyim ki Allah’ın kitabında olmayan bir şeyi, peygamberin söylemediği bir sözü söylemiş gibi bir konumda olmayayım.
Örneğimize geçecek olursak, zinayı ve bu suçun etkilerini en özet biçimde İsra 32. ayet verir.
وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنٰى اِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبٖيلًا
“Sakın zinaya yaklaşmayın! Çünkü o, çirkinliği meydanda olan bir hayâsızlıktır, çok kötü bir yoldur.”
Yıllar önce yaptığımız derslerde “La takrabu” yani “Yaklaşmayın” ifadesinin “İşlemeyin” yerine tercih edilmesinin ne kadar önemli bir ayrıntı olduğunu öğrenmiştik. Bu tercih sadece zina eylemini değil ona götüren yolları da tehlikeli hale getiriyor, kişi eylemin kendisinden önce ona götüren davranışlardan, ortamlardan sakındırılıyordu. Hatta fıkıh usulünde, harama götüren yolları da haram kabul edip set çeken bir kaide bile vardı.
Ayette zina ve zinaya götüren davranışlar öncelikle fahişe olarak tanımlanır. Zinanın tanımlandığı fahşa, Kuran’da çokça geçen, söz ve davranışta çirkin eylemleri tanımlayan çatı bir kavramdır. Yüz kızartıcı, utanç verici tüm davranışları tanımlarken de kullanılmaktadır. Zina ve cinsel aşırılıkların tamamında gizli dost tutma, açık gizli yapılan zina eylemleri, eş cinsellik, haram evlilikler (üvey anne) vb birçok gayrı meşru ilişki şekli Kuran’da fahşa ile tanımlanır. Fahşa kavramı da ayrıca üzerine konuşulması gereken özel bir kavram ancak biz bugün günahın kişiyi ve yakınlarını tehlikeye sürükleyişi kısmını ele alacağımızdan, sadece “La takrabu” ve “Sae sebil” ifadesi üzerinden ilerleyeceğiz.
Ayette zinanın “Sae sebil” yani “Kötü yol” olarak tanımlandığını da görüyoruz. Kendi kültürümüzde bu ifadeyi fuhuş bağlamında kötü yola düşenler için kullanırız. Ama burada kastedilen sadece çirkin, pis bir hayatın içine düşmek değildir. Zinanın çirkin, utanç verici bir eylem olmanın yanında yol olarak da kötü olduğu vurgulanır. Özellikle sebil yani yol ifadesi, “bir sürece ve bu sürecin beraberinde getirdiği sonuçlara” da işaret eder. Kuran’da zinayla ilgili pasajlarda katı ve keskin bir dil kullanılması, suçun kişinin kendisiyle sınırlı kalmamasından kaynaklanabilir. Böyle bakınca “Sae sebil” bizi farklı bir şeyi de düşünmeye mecbur bırakır.
İnen emir ve yasaklarla genel olarak üç yere karşı sorumlu tutuluruz. Allah’a, kişinin kendine ve diğer insanlara/varlıklara... Günahlar da aynı şekilde üç yere karşı işlenir. Zinaya düşenler bu üç sorumlu olduğu yere aynı anda ihanet eder. İlk olarak; haram kılındığını bildiği halde sınır ihlalinde bulunduğu için Allah’a itaatsizlik etmiştir. İkinci olarak, zaafına yenik düşerek kendine zarar vermiştir. Bugün konuyu zarar kısmı üzerinden ele aldığımızdan kişinin kendine zararı nasıl olur, biraz daha deşmemiz gerekecek. Tabi bunu “Sae sebil” ifadesiyle birlikte değerlendirerek yapmaya çalışacağız. Yani süreç olarak da sonuçları açısından da hayatın bütününü kuşatacak bir kötülüğü insan kendine nasıl yapar, bunu görmeye gayret edeceğiz.
İnsanın kendine yaptığı hasarlara baktığımızda, öncelikle toplum içindeki saygınlığını, itibarını kaybeder. Bunun yanı sıra kendisine dönük güven duygusu da yitirilir. Bakışlar değişir. Zina suçuna düşen kadın açısından; diğer kadınlar nazarında hep oğullarını, kardeşlerini, kocalarını baştan çıkaracak tehdit olarak algılanır. Erkekler nazarında hep kolay ulaşılabilecek basit biri olarak görülür. “Birine evet demişse, bana neden demesin” gibi bir yerden bakılır ve muameleler ona göre şekillenir. Zinaya düşen erkek açısından baktığımızda; kadına göre daha imtiyazlı bir yerde olsa da o da saygınlığını yitirir. Hiçbir kadın kendisini yanında güvende hissetmez, amiyane tabirle pis nefisli görülür, “Acaba bana da art niyetle bakar mı?” diye uzak durulur. Günaha düşen iki taraf da masum duygularla, anlık gafletle nefislerine yenik düşen, düzgün insanlar olsa da bu şekilde anılmasına engel olmayacaktır.
Sadece güven kaybı ile de sınırlı kalmaz kadın da erkek de temiz bir hayat kurma, temiz bir aileye sahip olma fırsatını kaybeder. İyi ailelerce tercih edilmez. İyi aile kızları ile yahut temiz, harama bulaşmamış gençlerle evlenmelerine imkân kalmaz. Sae, kelime olarak geride bırakan günah/kötülük manasında da kullanılır. Bu şekliyle, işlenen eylem diğer herkesin sahip olduğu haklardan da muamelelerden de geri kalmalarına neden olmaktadır. Bu değerlendirmeler irite edebilir. Ben de öyle hissediyorum, acımasız da geliyor. Bunlar kendi çıkarımlarım değil. Yaşanan hayatın içinden dile dökülenleri ve muameleleri olduğu gibi paylaşıyorum. Durum maalesef bu...
Üçüncü olarak; zina eylemini “Sae sebil” ifadesiyle topluma bakan yönde ele aldığımızda, buraya da büyük bir hasar bıraktığını görüyoruz. Evli bireyler açısından düşündüğümüzde, kişi öncelikle sadakat sözleşmesini ihlal ederek eşine, çocuklarına, halkayı biraz daha genişlettiğimizde en yakınlarına ihanet eder. Ayrıca onlarda bireysel ve sosyal yaralar açar. Bu şekilde kendi günahını da katlar. Bahsettiğimiz yaralar yani psikolojik etkileri üzerinde de durmamız gerekecek. Olayı ağırlaştıran ve meseleyi sadece bir günaha girme meselesi olmaktan çıkaran asıl yer burasıdır.
Kuran’da günahlar farklı kavramlarla tanımlanır. Zinanın tanımlandığı kavramlardan bir diğeri de zenbdir. Arka, geri, kuyruk” anlamlarına gelen zenebden türemiş olup “sonu kötü olan fiil” demektir. Kelime anlamından hareketle şunu görürüz, bazı eylemler vardır ki insanın yakasını bırakmaz isterse temize çıksın, tevbe etsin, bir ömür kuyruğu gibi ona eşlik eder. Sadece suçu işleyen değil ait olduğu ailenin fertleri de bundan nasiplenir, onların da peşini bırakmaz. Aldatılan adam, aldatılan kadın, annesi babasını aldatmış çocuk, babası annesini aldatmış çocuk, zina işleyerek ana-babasını utandırmış çocuklar şeklinde tanımlanırlar. Ölümde onları bu şekilde anılmaktan kurtarmaz. Bir cenazeye denk gelmiştim. “Kim vefat etmiş?” diye sorduğumda, “Karısı başka adamla kaçan abi” demişlerdi. Tüm yaşananlar ismin önüne geçiyor, insan başına gelenlerle anılır hale geliyor. Muhtemelen çocuklar içinde durum aynı olmuştur. Annesi tarafından terk edilen çocuğun babası vefat etmiş denmiştir. Ölen kadın olsa, ona da eşini ve çocuklarını bırakıp başka adama giden kadın diyeceklerdi. Hepsinde şunu görüyoruz, zina eylemi ferdi olsa da kişinin kendinde kalmıyor etrafındaki herkesi maddi-manevi etkiliyor.
Birkaç yıl önceydi, çok rahatsızdım, uyuyakalmıştım. Bir adamın, “Öldüm ben, öldüm” sesiyle uykudan sıçramıştım. Çünkü sesinde bir acı vardı. Meğer annem TV’de bir şey izliyormuş. Eşi başka biriyle kaçan bir adamdı konuşan. Bu tarz programlardan hiç haz etmesem de anlattıklarımın birinin dilinde hayat bulması ayet gibi geliyor. Adamın sesindeki o acı ve feryadı çok şeyi anlatıyor. Yaşayan birinin diline, sesine yansıması ayrı iz bırakıyor. Müsaadenizle bir bölümünü dinletmek istiyorum.[2]
Sadece eşlerini aldatan kadın örnekleri gelmesin aklımıza, biliyoruz ki erkeklerin bu davranışı daha yaygın. Onlar da kadınlarda onulmaz yaralar açıyor. Aldatan ister kadın ister erkek olsun, detayıyla düşündüğümüzde, suçu işleyen, başını öne eğdirdiği herkesin vebalini de yüklenmiş oluyor. Kuran’da zinanın adam öldürme yasağı ile peş peşe zikredilmesinin hikmetlerinden biri de bu olsa gerek. Bir cana kıyıldığında öldüren öldürdüğünden nasıl hayat hakkını çalıyorsa, zina suçu işleyen de aynı şekilde yakınlarının hayat hakkını elinden almış oluyor.
Kur’an’da zinaya dört şahit istenmesini, peygamberin, bu günaha düşenleri ihbar edenleri, “Allah’ın gizlediklerini açığa çıkarmayın” şeklinde örtülmeye dönük uyarılarını anlamakta hep zorlanmıştım. Açığa çıkmasını engelleyen tüm adımlar ister istemez günahkâr korunuyor, yaptığı yanına kalıyor gibi bir algıya neden oluyordu. Bahsettiklerimiz üzerinden düşündüğümüzde sanki günaha düşen değil de onun sebep olacağı bütün ağır sonuçlar göz önünde bulundurulup diğerleri korunuyor ve bu şekilde daha büyük hasarların önüne geçiliyor. Çünkü süreç açısından da sonuçları açısından da telafisi, geri dönüşü zor bir durum. O yüzden de suçu işleyen tevbeye, halini düzeltmeye davet edilerek üzeri örtülüyor. Yine de en doğrusunu Allah bilir.
Tabi eylemin zararları bunlarla da sınırlı kalmıyor. Uzun vadede daha büyük zararlar verdiğini görüyoruz. Eğer gayrı meşru ilişkiden bir de çocuk dünyaya gelmişse bu nesep karışıklığına da sebep oluyor. Her gün sabah programlarında kime ait olduğu bilinmeyen çocuk örnekleri görüyoruz. Her açıdan sorun. Eğer bilinmiyorsa çocuğun gerçek soyundan ayrı büyümesine, oradan alacağı haklardan mahrum olmasına neden olur. Çocuğun gerçek babasının evladına babalık yapmasına engel olup, nikâhı altında bulunduğu adamın başkasının çocuğuna bakmasına neden olur. Yasal haklar miras hukuku açısından da ayrı sorunlara zemin hazırlar. Hak etmediği paylar alırken hak ettiğinden de mahrum kalır. Çocuk açısından baktığımızda, onun da hakkına giriliyor. Eğer biliniyorsa gayrimeşru olarak anılmasına neden olur. Sezercik filmleri ile büyüyen kuşaklar olarak bunun yansımalarını iyi biliriz. Dile dökülmese de bir ömür bakışlarla, muamelelerle hissettirilecektir. Hiçbir çocuk bu şekilde anılmayı hak etmiyor. Eğer bilinmiyorsa yine kardeşlerin birbiri ile evlenmesi gibi riskleri de barındırır. Nereden baksan problem.
Gayrimeşru ilişkiler daha büyük günahların işlenmesine de yol açar. Haberlerde sıkça duyduğumuz merdiven altı kürtaj örnekleri, çöp kenarlarında bulunan bebek cesetleri… (Daha yeni yaşanan bir olayda on yedi yaşlarında iki gencin gayrı meşru ilişki sonrası olan bebeklerini erken doğumla düşürüp çöpe attıklarını görüyoruz.[3]) Ölmeyen bebeklerde sokaklara terkediliyor, yetimhanelerde büyüyerek bir aileye sahip olamıyorlar. Bu hikâyelerin büyük çoğunluğunun arkasında bu günahı görüyoruz. Yine yasak aşk temalı birçok ölüm haberlerinde de bu eylemleri bulmak mümkündür.
Gördüğümüz üzere işlenen günah sadece kişiyle sınırlı kalmıyor, en yakınlarından başlayıp toplumun tamamını kuşatıyor. “Sae sebil” süreçleri ve sonuçları ile düşündüğümüzde geri dönüşü, telafisi mümkün olmayan, tehlikeli bir iş olarak karşılık buluyor.
Allah bir şeye günah demişse, o eylemin zararına karşı korumaktan başka bir gaye yoktur. Çizdiği sınırları koruyamadığımızda hem kendimize hem de sevdiklerimize nasıl hasarlar bırakıyoruz, öğrenmiş oluyoruz. Bir cezaya da gerek kalmıyor, eylemin kendisi ceza haline geliyor. Zina özelinde bu ceza müebbet yemiş gibi bir hükme dönüyor. Olayın bu kadar ağır şekilde sunulması henüz bulaşmayanlar için uyarı hükmünde. “Yaklaşmayın” emri bu uyarıya ciddiyet kazandırıyor ve kastedileni daha da anlaşılır hale getiriyor.
Ayet, günah sisteminin işleyişini önümüze koyuyor. Aslında bu formülü diğer günahlar için de düşünebiliriz. Örneğin, alkol, madde ve kumar bağımlılığı. Tamamı Allah’a, kendine ve yakından uzağa herkese zararı dokunan illetlerden. Yine örneklerle ilerleyelim.
Birkaç sene önce İstanbul’da bir hastaneye yatışım yapılmıştı. Pencerem kuytu bir arsaya bakıyordu. Her gece bir araba yanaşır, bir sürü adam orada sabaha kadar içerdi. İlk gelişlerinde hepsi sıradan davranışlar sergilerdi. Gece ilerledikçe, içkinin miktarı da arttıkça insan olma yetisini kaybedip farklı bir türe hatta bir yaratığa dönüşürlerdi. Ulu orta yerde, alenen tuvaletini yaparlardı. Ağza alınmayacak küfürler, tartışmaya sonra da kavgaya dönüşürdü. Bunlar ortamın normali haline gelmişti. Hatta bir defasında arkadaşlarından birini dövüp ağaçların içine atıp gitmişlerdi. Korkup, “Birini öldürdüler” diye personele söyleyince, gülmüştü. “Alış, bunlar her gün olan şeyler” demişti. Gerçekten de öyleydi. Sabaha kadar o adamı gözledim. Ayılınca kalktı ve hiçbir şey olmamış gibi sallana sallana yola koyuldu. Küçücük zaman diliminde bile “Sae sebili” yani kötü süreci ve onun sonuçlarını görmek mümkünken bir de bunun hayatın bütününü kuşatan yanları vardı.
Kendi yetiştiğim aile ve sosyal çevreyle düşündüğümde benim alışabileceğim şeyler değildi. Ama artık her yerde görmeye başladık. Sadece alkol değil uyuşturucu madde de yakınlarımıza kadar geldi. Yaş ve cinsiyet fark etmeksizin kullanıcılar artıyor. Ve bağımlılar da aileler de bu illetle başa çıkmakta zorlanıyor. İzlediğim belgesel ve videolarda hem bulaşanların hem de ailelerinin yaşadıkları acı ve sıkıntılar durumun vehametini de ortaya koyuyor. Eğer kullanan anne ya da babadan biri ise çocuklar, eğer çocuklarsa anne-babalar evde korkuyla yaşıyor. Her hikâyede muhakkak bir odaya çekilip, kapıyı üzerlerine kilitlediklerine dair bir kare var. Ölümle burun buruna kaldıkları bir hayat. Zarar vereceği endişesiyle bu şekilde korku içinde krizin geçmesini bekliyorlar. Her gece böyle bir korkuya maruz kalarak nasıl yaşanır!
Ailelerin yaşadıkları sıkıntıları anlattığı çok fazla video var. Vakit ayırın, izleyin derim. Özellikle anneler maddi-manevi çok hırpalanıyor. Kurtarmak için çırpınsalar da baş edemiyorlar. Ama yine de evlatlarından vazgeçemiyorlar. İzlediğim videoların birinde bir sahne vardı. Genç, aldığı maddeyi kullanmak için hazırlık yaparken, annesi, o görmeden camdan aşağı atıyor. Sonra oğlu odaya gelip bulamayınca “Eğer ona zarar verdiysen ya seni ya kendimi keseceğim” diye tehdit ederek aşağı iniyor. Neyse ki paketi bir zarar görmemiş halde buluyor. Eve döndüğünde annesini bulduğu halin resmi.
Secdeye kapanmış, hıçkırarak ağlıyor. Çaresizlikten mi korkudan mı bilemem, hangisi olursa olsun resim korkunun da çaresizliğin de zirve hali. Kadının çaresizliğini o kadar yoğun hissettim ki içime işledi. Az çok kendi annemden yahut diğer annelerden biliyorum. Onlar, çocukları eve biraz geç kaldıklarında bile başına bir şey gelme endişesiyle bu hale gelebiliyorlarken, bunun kat kat üzerinde bir korku yaşatmak! Çok ağır bir vebal… Annenin bulunduğu bu hal başka bir söze gerek bırakmadan ayet haline geliyor. O kadıncağız secde de sadece oğlu kendisine zarar vermesin yahut Allah çocuğundan kendini kurtarsın diye dua etmiyor. Allah’ın oğlunu bu illetten kurtarması için de yakarıyor. Bunu kendi dilinden öğreniyoruz. Videonun tamamını izlemenizi öneriyorum.[4]
Röportajda gördüğümüz kadarıyla aslında genç kardeşimizde annesine acıyor, çabasının da farkında. Çünkü anne gece-gündüz peşinde, pencerede sabahlara kadar yolunu bekliyor, torbacılara gittiğinde ardından gidiyor. Pişman olsa da madde her defasında bu duygularına galip geliyor. Bulaştı bir kere. Bir defa bulaşan birinin hemen kurtulması kolay olmuyor. O yüzden henüz bulaşmayanlar için “Yaklaşmayın” ifadesi burada da değerli hale geliyor.
Bu illete bulaşanlarında tek bir günahla sınırlı kalmadığını yine kendi hikâyelerini dinlediğimizde görüyoruz. Alabilmek için yalan söylüyorlar, bulamayınca hırsızlık yapıyorlar. Kendileri ayarlayamadıklarında ev halkını bulmaya zorluyorlar, bulamadıklarında dövüyorlar hatta öldürüyorlar. Bazı anneler çocuklarının kriz anında yaşadıkları acıya, çektikleri çileye tahammül edemediklerinden öldürmeye yelteniyor ama yapamıyor. Bu eylemi gerçekleştiren birkaç anne var. Birinin ifadesini okumuştum daha önce farklı vesilelerle arkadaşlarımla da paylaşmıştım. O annenin hali de gözümden hiç gitmiyor. Bir kriz anında, kızının kendine zarar vermesini engellerken, boğarak ölümüne neden oluyor. İfadesinde “Bir yandan boğuyor diğer yandan avuçlarının içini öpüyordum” diyordu. Çok ağır, her açıdan çok acı bir tablo. Merhameti de çaresizliği de aynı karede görüyoruz. Her hikâyeyi okuduğunuzda, izlediğinizde dibine kadar çaresizlik hissediyorsunuz. Ve şunu da görüyoruz. Sadece maddeye bulaşanların değil onların en yakınlarının da hayatı bitiyor. Biz TV’de bir anne kızını, oğlunu boğdu diye bir haber okuyoruz, kınıyoruz belki ama ardında nasıl bir acı var bilmiyoruz.
Madde bağımlılığı bize biraz daha uzak duruyor. Ama bazı bağımlılıklar için aynı şeyi söyleyemiyoruz. Yeri gelmişken bir başka illet olan oyun ve kumara da değinmemiz gerekiyor. Madde bağımlılığından daha yaygın olduğunu istatistikler veriyor. Oyun bağımlılığı diğer ikisine göre masum görünse de aslında öyle değil. Bu sebeple yıkılan yuvaların da haddi hesabı yok. Ve birçok kumar bağımlısının yolu da anladığım kadarıyla öncelikle buradan geçiyor.
Sanal dünyanın bize sunduğu imkânların sonucunda kumarhaneler de artık avucumuzun içinde. Dilediğimiz zaman bulaşabiliriz. Sanal kumar, bahis siteleri, kripto paralarla hayatları kararan yığınlarca insan var. Kumar bağımlılarıyla alakalı da bir sürü hikâye, belgesel bulabiliyoruz. Hem bu batağa batanların hem de ailelerin yaşadıklarını kendi söylemlerinden duyma, görme olanağı sunuyor. Hikâyeler tıpkı madde bağımlılarında olduğu gibi seyrediyor. Onlarda zamanla sadece kendilerine değil tüm ailelerine zarar veriyorlar. Ailelerinin tüm birikimini, habersizce tüketiyorlar. Kaybettiğini kurtarmak için daha da batan ve sonunda intihara sürüklenen nice insan.
İki bağımlı grubun düştükleri yollar da çok acımasız. Her günah başka bir günahı doğuruyor. Para bulmak için yalan söylüyorlar önce, sonra çalıyorlar, sonra bedenlerini satıyorlar ya da tecavüze uğruyorlar. Sonra gayrı meşru yolla doğan bebekler çöplere, yollara atılıyor ya da öldürülüyor. Ya da yine yetimhanelerde büyüyorlar. Madde bağımlısı kadınların çocukları da bağımlı doğuyormuş, yeni öğrendim. Ve doğduğu anda krizler de başlıyormuş. Krizin bıraktığı hasarı yetişkinler bile kaldıramazken dünyaya gözünü yeni açmış masum bir bebek nasıl kaldırıyor! Bu bebeğin suçu, günahı ne? İçimizden birinin nefsine yenik düşerek yanlış bir tercihte bulunması, henüz dünyada dahi olmayan bir bebeğin hayatını bile alt üst etmeye yetiyor.
Sadece bunlarla da sınırlı değil madde etkisi ile hiç tanımadıkları masum insanların da canlarına kast ettiklerini yine izlediğimiz haberlerle öğreniyoruz.
Bütün hikâyelerde bağımlıların ortak özelliklerinden biri de dibe batmalarına rağmen ısrarla bağımlı olduklarını kabul etmeyişleriydi. İradeli olduklarını, dilerse bırakabileceklerine inanıyorlardı. Kendilerini bu şekilde kandırmışlardı. Hatta çoğu, ailelerini bıraktığına inandırarak gizli gizli devam ediyordu. Kendi anlatımlarından öğrendiğimiz kadarıyla; insanlardan sürekli para istediklerinden, para isterken yalan söylediklerinden zamanla kimse telefonlarına bakmıyor ve görüşmek istemiyor. Sonuç olarak aşama aşama önce kendilerini sonra malını-mülkünü en sonda tüm yakınlarını kaybederek yapayalnız kalıyorlar. Kendilerine yaptıkları zulmü de anca yapayalnız kaldıklarında görüyorlar. Bu görüşün ardından da genelde iki sahne gelişiyor. Pişman olup dönenler yani durumlarını düzeltenler ve hayatına son verenler. İki sondan başka alternatif yok. O yüzden bulaşanların öncelikle bağımlı olduğunu kabul ederek büyük bir adım atması gerekiyor.
Diğerleri kadar farkında olmadığımız bir başka sorun da çetelerin varlığı. Bu mesele de epeydir gündemi meşgul ediyor. Bu da yine uzak ihtimallerden biriydi ancak oturduğum mahallenin etkisiyle aniden benim de gündemime oturdu. Özelde gençler olmakla birlikte herkesin kapıldığı ciddi bir problem. Kadın-erkek fark etmeksizin herkesi cezbediyor. Sistem yine aynı şekilde işliyor. Yani sosyal hesaplardan, yine oturduğumuz yerden yine dilediğimiz vakitte ulaşabiliyorlar, ulaşabiliyoruz. Toplumdaki adaletsizliklere başkaldırı şeklinde kalkıştıklarından taraftar bulmakta zorlanmıyorlar. Mafyanın verdiği karizma, itibar, korkusuzluk, suça karışmanın, suç sayısının artmasının kattığı artılar ve yine kolay yoldan zengin olma gibi vaatlerle buralara düşenler de yine seçtiği yolun bedelini tek başına ödemiyor hem kendi yakınlarına hem de tüm topluma ödetiyor.
İçiniz şişti değil mi? İnanın benim de öyle... Bunu kendime de size de yapmak, bir paronaya yaratmak istemiyorum. Ama çok ciddi sorunlar var. Şuan karşımda kim var, kimler dinliyor, bilmiyorum. Ama bazılarının yakınlarında sıkıntıların başladığını, ağır imtihanlardan geçtiklerini biliyorum. Allah rızası için yaklaşmayın. Eğer bunlardan birine bir şekilde düşülmüşse ve kimse bilmiyorsa lütfen ailelerinizle yahut güvendiğiniz birileriyle muhakkak paylaşın, korkmayın, destek alın. Sonra herkes için çok geç olabilir.
Kendisinden yardım istenen aileler yahut yakınlara düşende kızmadan, kınamadan desteklemek olmalı. İzlendiğinde görülecektir. Bulaşanlar gerçekten normal değil. Adım adım sürüklenip, düşmüşler ve kurtulamıyorlar. İmtihanları ağır. Bütün bağımlıların da ailelerinin de sarf ettiği, “Kimse kendinden o kadar emin olmasın, ben yapmam demesin. Benim ailemden kimse yapmaz demesin.” sözleri de bizlere ayet olmalı. Gerçekten de öyle… İnsan meydan okuyucu bir dilden de bir yoldan da uzak tutmalı kendini.
Tüm örnekleri bütünde düşündüğümüzde, tehlikeli adımlar, süreci ve sonuçları açısından ne kadar da kötü bir yola, kötü bir sona götürüyor. İnsan istatistiklerden değil de hikâyelerden bakınca daha net görebiliyor. Bizim Rabbimize, öz değerlerimize ihtiyacımız var. O’nun “Yaklaşmayın” emrinin kıymeti şimdi daha anlaşılıyor.
“Yaklaşmayın” ayeti, müslümanların iman maddelerinden biri olan ahirete imanı da hatırlatıyor. Ahirete yani sona iman, önce dünya da başlar. Yaptığı eylemlerin sonunu, sonuçlarını düşünmek bu imanın dünyadaki ayağını temsil ediyor. Ancak sanal dünya burada da alternatifler sunmayı başardı. Artık bu ayetlerin yerini sanal dünyanın ayetleri diyeceğim duvar yazıları, film replikleri, mottolar aldı. “Sonunu düşünen kahraman olamaz” repliği de bunlardan biri. Ahirete, sona imanın aksine davet ediyor. Buna iman edenlerin yani sonunu düşünmeden yaşayanların büyük çoğunluğu maalesef kahraman olamadı. Bilakis ya bağımlı oldu ya kumarbaz… Ya zani oldu ya da zalim… Ya ölü oldu ya da katil. Eğer inananlardansak, Rabbimizin sözlerine tutunarak ve tercihlerimizin sonunu düşünerek yaşamak zorundayız.
Son dönemlerde “Doğru-yanlış ne, günah ne belli değil, keşke bize de ayet inse” minvalinde sözler sarf ediliyor. Ayet, izler, işaretler de demektir. Kuran’da insana zarar veren, tehlikeye sürükleyen eylemlerden bahsedilen ayetlere “inzar ayeti” denilir. Yani uyarıcı ayetler. Uyarıcı işaretler. En başından beri verdiğimiz örneklerin tamamı aslında bizler için birer ayet hükmünde. Allah buradan konuşuyor.
Sahte hesapla arkadaşına şaka yapan o genç kardeşimiz, yaptığının sonuçlarını düşünememiş olabilir ama bu haberi gördükten sonra bizler için artık bu imkân ortadan kalkmış oluyor. Gördük, duyduk, haberdar olduk. Eşi tarafından aldatılan adamın sesi de hakeza. Farklı bağımlılıklarla hem kendini hem yakınlarını yakanlar da. Secdede ki annenin resmi de… Hepsi birer işaret, birer ayet kılındı. Yani uyarıldık.
Sanal dünyada henüz oluşmadı dediğimiz ahlakın da hukukun da bu şekilde ağır bedeller ödeyerek gelişecek olması gerçekten çok acı. Bu haberlerin tamamına uyarı/inzar ayeti olarak bakmamız gerekiyor. Allah sürekli inzar ediyor. Görmek isteyenler için aslında her an bir sürü ayet iniyor. Ve bu ayetlerden korkup iman etmeden de kurtuluş görünmüyor.
Herkese tekrardan hayırlı geceler diliyorum.
23 Ocak 2026 Cuma (Düzeltilmiş ses kaydı dökümü)